Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Við fjölluðum um bandarískt þjóðlíf í fyrsta hluta þáttarins. Jón Óskar Sólnes fylgist með framgöngu alríkisstofnana þar í landi gagnvart fólki, efnahagnum og almennt lífinu í Bandaríkjunum.

Arthúr Björgvin Bollason var á menningarlegum nótum í Berlínarspjalli. Hann ræddi við Ragnar Axelsson, RAX, um sýningu hans á myndum frá Grænlandi, og við Ólaf Kjartan Sigurðsson stórsöngvara, sem syngur nú í fyrsta sinn í þýsku óperunni í Berlín.

Sjávarútvegsskóli GRÓ var til umfjöllunar. Þau Nína Björk Jónsdóttir, forstöðumaður GRÓ, og Þór Ásgeirsson, forstöðumaður Sjávarútvegsskólans, sögðu okkur frá.

Þóra Tómasdóttir, dagskrárgerðarmaður á Rás 1, hefur undanfarið unnið að þætti um hræðilegt flugslys sem varð við Sauðahnjúka sumarið 2023, og sérstaklega um náttúrusérfræðingana Skarphéðinn Þórisson og Fríðu Jóhannesdóttur sem þar létust.

Tónlist:

Henry Mancini and his orchestra - Peter Gunn.

Domenico Modugno - Nel blu dipinto di blu (Volare).

Ella Fitzgerald - Cheek to cheek.

Ólafur Kjartan Sigurðarson, Jónas Ingimundarson - Á Sprengisandi.

07:30

Útvarpsfréttir.

08:30

Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.

Birgir , sem er heiðursborgar í Mosfellsbæ, segir frá tíma sínum sem skólastjóri og að sjálföðgu kom lúðrasveitin við sögu.

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Veðurstofa Íslands.

Umsjón: Kristján Kristjánsson.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: mannlegi@ruv.is

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Vetrarhátíð hefst í Hafnarfirði á fimmtudaginn og meðal viðburða er sundbíó þar sem hægt er að horfa á bíómyndina When Harry Met Sally í Sundhöll Hafnarfjarðar og þetta er ekki bara bíó því ungir og upprennandi leikarar fara á kreik í hlutverkum Harry og Sally, og djassband sér um að setja gesti í réttu stemninguna fyrir sýningu með því að leika djasslögin úr myndinni. Jón Agnar Ólason hjá RIFF og Iðunn Gígja Kristjánsdóttir, listrænn stjórnandi sundbíósins, komu í þáttinn í dag.

Um þessar mundir eru liðin 50 ár frá því nokkrir íslenskir skíðakappar fóru á Ólympíuleikana í Innsbruch og kepptu í svigi og stórsvigi fyrir Íslands hönd. Þrír frá Akureyri og einn frá Ísafirði. Fjórmenningarnir urði miklir vinir og héldu sambandi alla tíð og í dag eru þeir tveir eftir, Árni Óðinsson og Tómas Leifsson og þeir félagar ætla að halda uppá tímamótin með því að fara á Ólympíuleikana á Ítalíu. Við spjölluðum við Árna og Tómas í þættinum í dag.

Svo var að það veðurspjallið með Einari Sveinbjörnssyni, en í dag ræddi Einar fyrst aðeins um óvenjulegu tíðina undanfarið og einkum snjóleysið sunnan og vestanlands. En svo rifjaði Einar upp með okkur svakalegt óveður sem gekk yfir landið fyrir réttum 35 árum, s.s. 3.febrúar 1991. Það hefur til dæmis ekki orðið svona hvasst á höfuðborgarsvæðinu síðan og vantar bara talsvert upp á það. Við heyrðum brot af fréttaauka sem var í útvarpinu vegna óveðursins og Einar fór betur yfir þetta ofsaveður og afleiðingar þess. Í fréttaaukanum frá 1991 heyrðum við í Atla Rúnari Halldórssyni fréttamanni, Guðmundi Hafsteinssyni veðurfræðingi og fréttamönnunum Jóni Guðna Kristjánssyniog Karli Eskil Pálssyni.

Tónlist í þættinum:

Bíldudals grænar baunir / Jolli og Kóla (Valgeir Guðjónsson)

Hoppsa bomm (á skíðum skemmti ég mér) / Helena Eyjólfs og Hljómsveit Ingimars Eydal (H. Meyer, texti Ásta Sigurðardóttir)

It Had To Be You / Harry Connick Jr. ( I. Jones & Gus Kahn)

Veðurglöggur / Spilverk þjóðanna (Spilverk þjóðanna)

UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Fólk úr ýmsum áttum flytur stuttar hugleiðingar sem tengjast sama umfjöllunarefni.

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Lögreglan á Suðurlandi hefur farið fram á gæsluvarðhald yfir tveimur konum sem handteknar voru í gær vegna andláts í Vestmannaeyjum.

Marius Høiby, sonur norsku krónprinsessunnar, neitar sök í flestum ákæruliðum. Réttarhöld yfir honum hófust í morgun.

Menn sem voru vistaðir af barnaverndarnefndum á sveitabæ segjast hafa orðið fyrir miklu ofbeldi og kerfið hafi brugðist þeim.

Fimm hafa haft samband við Reykjavíkurborg vegna vægra einkenna eftir að listería greindist í framleiðslueldhúsinu á Vitatorgi. Listeríusmit hefur þó ekki verið staðfest.

Ríkisstjórn Frakklands stóð af sér tvær tillögur um vantraust í gær. Þær voru lagðar fram eftir að forsætisráðherrann ákvað að knýja fjárlög í gegnum þingið án atkvæðagreiðslu.

Rútubílstjóri á Egilsstöðum harðneitar að borga næstum tuttugu milljónir í kílómetragjald í janúar. Útilokað sé að rútan komist 25 hringi í kringum jörðina, það er tæplega milljón kílómetra, á einum mánuði.

Verð fyrir að senda pakka til útlanda meira en tvöfaldast um næstu mánaðamót þegar ný verðskrá Póstsins tekur gildi.

Fram varð í gærkvöld fyrsta liðið til að tryggja sér sæti í undanúrslitum bikarkeppni kvenna í handbolta með sigri á ÍR.

Daglegur þáttur um stór og lítil fréttamál í umsjón Inga Freys Vilhjámssonar og Ingvars Þórs Björnssonar.

Það vakti talsverða athygli og umræður í gær þegar Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra, nefndi að fyrsta skref að afnámi verðtryggingar yrði stigið um næstu áramót. Minnka á vægi verðtryggðra íbúðalána, meðal annars með nýjum reglum um lágmarkshraða afborgana.

Már Wolfgang Mixa, dósent í viðskiptafræði, gagnrýnir þessa nálgun harðlega og líkir við stalíníska aðferðafræði. Monika Hjálmtýsdóttir, formaður Félags fasteignasala, ræðir þessi mál einnig í þætti dagsins.

Umsjón: Ingvar Þór Björnsson

Þrír létust þegar lítil flugvél brotlenti við Sauðahnjúka á Austurlandi sumarið 2023. Um borð í vélinni voru náttúruvísindamennirnir Skarphéðinn Þórisson og Fríða Jóhannesdóttir auk flugmannsins Kristjáns Orra Magnússonar.

Í þættinum er athyglinni beint að þeirri einstöku þekkingu á hreindýrum og náttúru sem fórst með flugvélinni. Þóra Tómasdóttir og Gígja Hólmgeirsdóttir ræddu við samferðafólk vísindamannanna ári eftir flugslysið.

Tónlist: Johan Söderqvist og Shingeru Umbayashi

Dagskrárgerð: Þóra Tómasdóttir

Íslensk jaðartónlist úr ýmsum áttum frá ýmsum hliðum. Umsjón: Árni Matthíasson

Umsjónarmaður spjallar um hvaðeina milli himins og jarðar, oft af sögulegu tagi, les forvitnilega texta úr ýmsum áttum, bæði íslenska og erlenda, og reynir af öllum mætti að hafa ofan af fyrir hlustendum þá klukkustund sem þátturinn stendur. Umsjón: Illugi Jökulsson.

Úkraínumaðurinn Viktor Kravténko kom síðast við sögu í Frjálsum höndum haustið 2024 en þá var hann orðinn forkólfur í iðnframleiðslu þeirri sem stjórn Stalíns hrinti af stokkunum á fjórða áratug síðustu aldar. Á ýmsu gekk í iðnvæðingunni en jafnframt færðist ofsóknaræði Stalíns í aukana. Og árið 1936 hófust nýjar "hreinsanir", grimmari en nokkru sinni fyrr.

Útvarpsfréttir.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir.

Það kom ýmsum á óvart þegar Gyrðir Elíasson tók sig til og opnaði myndlistarsýningu í Garði á Reykjanesi fyrir tæpum tveimur árum og sýndi þar hvorki meira né minna en 1200 myndverk. Gyrðir segir Reykjanesið hafa kynnt undir myndlistarmanninum í sér, þótt hann hafi raunar lengi í sér blundað. Nýverið opnaði hann aðra einkasýningu sína, sem hann nefnir Í morgunbirtu, í Glerhúsinu við Vesturgötu og þangað höldum við í þætti dagsins.

Trausti Ólafsson leikhúsrýnir verður einnig með okkur í dag, að þessu sinni rýnir hann í leikverkið Þegar ég sé þig, sé ég mig, nýtt íslenskt samsköpunarverk sem frumsýnt var í Borgarleikhúsinu um liðna helgi. En við hefjum þáttinn á því að lita inn í Gallerý Hakk við Óðinsgötu 1 þar sem hönnuðurinn Hanna Dís Whitehead opnaði nýja sýningu í síðustu viku. Þar sýnir Hanna Dís ólíka muni sem dansa á mörkum hönnunar og myndlistar en sem eiga það sameiginlegt að nýta strá sem efnivið.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Epstein-skjölin voru gerð aðgengileg af bandaríska dómsmálaráðuneytinu fyrir helgi. Það eru rúmlega þrjár milljónir nýrra skjala tengd auðkýfingnum og barnaníðingnum Jeffrey Epstein. Nafn Donalds Trumps Bandaríkjaforseta kemur fram minnst 4.500 sinnum í þessum skjólum. Fríða Þorkelsdóttir, bókmenntafræðingur er reglulegur gestur í Lestinni þar sem hún flytur fréttir af netinu. Og eitt af því sem vakti athygli Fríðu í Epstein-skjölunum er tenging við spjallborðið 4chan.

Borðtennis er góð íþrótt. En er hægt að gera taugatrekkjandi mynd um slíkt ping pong? Leikstjórin Josh Safdie og leikarinn Timothée Chalamet hafa gert heiðarlega tilraun með myndinni Marty Supreme. Kolbeinn Rastrick kvikmyndagagnrýnandi segir okkur hvernig til tókst.

Við ræðum svo sjónvarpsþættina Danska Konan eftir Benedikt Erlingsson. Þar leikur stórleikkonan Trine Dyrholm leyniþjónustukonu, hjúkrunarfræðing og hefndarengil sem hefur komið sér fyrir í venjulegri blokk í Hlíðunum til að bjarga heiminum. Brynja Hjálmsdóttir rýnir í þættina.

Fréttir

Fréttir

Utanríkismálastjóri Evrópusambandsins segir að þó að spennan í málefnum Grænlands hafi minnkað undanfarnar vikur sé enn óvissa. Hún ítrekaði stuðning sambandsins við sjálfsstjórnarrétt Grænlands.

Öryggis- og varnarstefna Íslands var samþykkt einróma á þingi í dag. Meginstoðir í öryggi landsins verða, sem fyrr, aðild Íslands að NATO og varnarsamningurinn við Bandaríkin.

Nokkrir starfsmenn Landspítalans voru útsettir fyrir berklum en enginn hefur greinst með staðfest smit. Starfsemi spítalans er óbreytt.

Rússneskir ráðamenn vara Finna við því að gera lítið úr sambandi ríkjanna. Sérfræðingar telja Rússa leggja grunn að réttlætingu fyrir átökum gegn NATÓ.

Sigga Beinteins er bæjarlistamaður Kópavogs í ár. Hún segir forréttindi að fá að starfa við það sem hún elskar og ætlar að reyna að vera jafn lengi á sviðinu og Raggi Bjarna.

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Þegar Inga Sæland tók við mennta- og barnamálaráðuneytinu eftir hrókeringar innan ríkisstjórnarinnar var ljóst að hún væri komin þangað til að breyta. Hún tók með sér ráðuneytisstjóra og hrist upp í ráðuneytinu með skipulagsbreytingum.

Mikill fjöldi hótelherbergja bætist við í höfuðborginni á næstunni en gestum á hótelum hefur fækkað í vetur. Formaður fyrirtækja í hótel og gistiþjónustu telur blikur á lofti en engu síður sé pláss fyrir meira gistirými ef hugað er að markaðssetningu og dregið úr heimagistingu.

Sjaldan er ein báran stök - þessi málsháttur á vel við um sjóganginn í norsku konungshöllinni um þessar mundir, þar sem hvert hneykslið öðru verra ríður yfir. Staða konungsfjölskyldunnar virðist nokkuð sterk engu að síður.

Nokkur vel valin lög

frá Veðurstofu Íslands

Dánarfregnir.

Tónleikur er þáttur um tónlistarstefnur og tónlistarfræði, tónlistarmenn, tónskáld og tónlistarflytjendur.

Umsjón: Ingibjörg Eyþórsdóttir

Áður á dagskrá veturinn 2008-2009

Carl Nielsen hinn danski er tónskáld þáttarins í dag. Hann samdi fjóra strengjakvartetta og eina litla svítu fyrir strengjasveit sem er op. 1, fyrsta verk hans sem var gefið út og fyrsta verkið hans sem heyrðist opinberlega. Það var í september árið 1888, í Tívolí-konsertsalnum og enginn þekkti þetta unga tónskáld. Carl Nielsen var aðeins 23 ára þegar þetta var, fæddur árið 1865, en fullur sjálfstrausts og verkið raunar mjög glæsilegt miðað við aldur og menntunarskort. Í þættinum verður þessi litla svíta op.1 leikin, í útsetningu fyrir strengjakvartett og síðasti strengjakvartettinn sem Carl Nielsen samdi, árið 1906; og endurskoðaði árið 1919.

Tónlistarhljóðrit frá ýmsum tímum úr safni útvarpsins

Þrír létust þegar lítil flugvél brotlenti við Sauðahnjúka á Austurlandi sumarið 2023. Um borð í vélinni voru náttúruvísindamennirnir Skarphéðinn Þórisson og Fríða Jóhannesdóttir auk flugmannsins Kristjáns Orra Magnússonar.

Í þættinum er athyglinni beint að þeirri einstöku þekkingu á hreindýrum og náttúru sem fórst með flugvélinni. Þóra Tómasdóttir og Gígja Hólmgeirsdóttir ræddu við samferðafólk vísindamannanna ári eftir flugslysið.

Tónlist: Johan Söderqvist og Shingeru Umbayashi

Dagskrárgerð: Þóra Tómasdóttir

Hrafn Gunnlaugsson las píslarsögu séra Jóns Magnússonar (1610-1696) í stuttum lestrum í Víðsjá rásar 1 árið 2000 undir liðnum Lesið fyrir þjóðina.

frá Veðurstofu Íslands

Svanhildur Óskarsdóttir les sálmana í hljóðritun frá árinu 1998

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Epstein-skjölin voru gerð aðgengileg af bandaríska dómsmálaráðuneytinu fyrir helgi. Það eru rúmlega þrjár milljónir nýrra skjala tengd auðkýfingnum og barnaníðingnum Jeffrey Epstein. Nafn Donalds Trumps Bandaríkjaforseta kemur fram minnst 4.500 sinnum í þessum skjólum. Fríða Þorkelsdóttir, bókmenntafræðingur er reglulegur gestur í Lestinni þar sem hún flytur fréttir af netinu. Og eitt af því sem vakti athygli Fríðu í Epstein-skjölunum er tenging við spjallborðið 4chan.

Borðtennis er góð íþrótt. En er hægt að gera taugatrekkjandi mynd um slíkt ping pong? Leikstjórin Josh Safdie og leikarinn Timothée Chalamet hafa gert heiðarlega tilraun með myndinni Marty Supreme. Kolbeinn Rastrick kvikmyndagagnrýnandi segir okkur hvernig til tókst.

Við ræðum svo sjónvarpsþættina Danska Konan eftir Benedikt Erlingsson. Þar leikur stórleikkonan Trine Dyrholm leyniþjónustukonu, hjúkrunarfræðing og hefndarengil sem hefur komið sér fyrir í venjulegri blokk í Hlíðunum til að bjarga heiminum. Brynja Hjálmsdóttir rýnir í þættina.