Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Kosið verður til þings í Rússlandi um helgina, en þetta eru fyrstu þingkosningarnar frá því að allsherjarinnrás Rússa í Úkraínu hófst. Jón Ólafsson, prófessor við Háskóla Íslands, ræddi um rússnesk stjórnmál.

Arthúr Björgvin Bollason sagði svo frá kosningum í Þýskalandi, en framundan eru tvennar fylkiskosningar og tíu dagar frá þeim síðustu. Merz kanslari á í vök að verjast, en hann er orðinn óvinsælasti kanslari frá lokum síðari heimstyrjaldar samkvæmt könnunum.

Húnvetningar hafa lengi barist fyrir úrbótum á veginum um Vatnsnes og nú er málið komið á framkvæmdaáætlun. Við ræddum um samgöngumálin og sitthvað fleira við oddvitann í Húnaþingi vestra, Sigurð Líndal Þórisson.

Tónlist:

Bítlarnir - The long and winding road.

Hildegard Knef - Berlin, Dein Gesicht hat Sommersprossen.

Ari Bragi Kárason, Davíð Þór Jónsson, Jóel Pálsson, Einar Scheving, Eyþór Gunnarsson - Keilir.

07:30

Útvarpsfréttir.

08:30

Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.

Margrét ólst upp í Breiðholti, og finnur fyrir gleði þegar hún hjólar í gegnum Breiðholtið til vinnu sinnar sem skólameistari FB.

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Veðurstofa Íslands.

Umsjón: Kristján Kristjánsson.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: mannlegi@ruv.is

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Við fræddumst um Matsmannafélag Íslands í dag, en Ragnar Ómarsson formaður þess kom í þáttinn. Fasteignakaup eru stærsta fjárfesting sem flestir Íslendingar ráðast í. Samt eru enn uppi álitaefni um upplýsingagjöf við sölu fasteigna, réttindi kaupenda og seljenda og meðferð byggingargalla. Þarna koma matsmenn til sögunnar og Ragnar sagði okkur frá starfi þeirra og ráðstefnu Matsmannafélagsins sem verður á fimmtudaginn.

Núna í október mun Líney Emma Jónsdóttir dýralæknir klára nám í nálastungum fyrir hross og gæludýr. Við heyrðum í henni í þættinum í dag og hún sagði okkur frá ráðstefnu sem haldin er hér á landi og hefst á morgun þar sem dýralæknar hvaðanæva að úr heiminum hittast og bera saman bækur sínar. Þar á meðal er hópur dýralækna sem notar nálastungur í sínum meðhöndlunum. Líney Emma vonast til að það takist að vekja athygli Íslendinga á viðurkenningu og útbreiðslu nálastungu í dýralækningum í heiminum í dag.

Einar Sveinbjörnsson kom svo til okkar í veðurspjallið. Það sem kom við sögu í dag var hitarnir í Evrópu sem hafa slegið öll met, afleiðingar El Nino sem er afar öflugur og svo eru haustlitirnir farnir að sýna sig hér heima, erum við með söknuð og trega í sumarlok eða hvað? Að lokum heyrðum við ljóðið Gangnadagsmorgunn eftir Sigurð Óskar Pálsson frá Borgarfirði Eystra.

Tónlist í þættinum:

Leikur að vonum / Mánar (Ólafur Þórarinsson

Litlir kassar / Þokkabót (Pete Seeger, texti Þórarinn Guðnason)

Þín innsta þrá / B.G. og Ingibjörg (Granata & Verard, texti Jóhanna G. Erlingsson)

Spánardraumur / Hljómsveit Ingimars Eydal (Caerts, Roozenstraten, texti Einar Haraldsson)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Fólk úr ýmsum áttum flytur stuttar hugleiðingar sem tengjast sama umfjöllunarefni.

Hugleiðingu dagsins um haust flytur Rannveig Tenchi Ernudóttir, kynslóðablandari

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Rússnesk freigáta skaut blysum í átt að danskri herþyrlu í gær. Þyrlan var við eftirlit á alþjóðlegu hafsvæði milli Danmerkur og Þýskalands. Í nótt skutu herdeildir NATO niður dróna í litáískri lofthelgi.

Icelandair og Félag íslenskra atvinnuflugmanna náðu ekki að ljúka kjarasamningsviðræðum fyrir daginn í dag eins og stefnt var að. Ríkissáttasemjari kveðst þó bjartsýnn.

Illa gekk að finna eldsupptök í Toppstöðinni í Elliðaárdal í gær vegna mikils reyks. Slökkvistarf gekk þó vel og áætlanir um starfsemi í húsinu haldast óbreyttar.

Breiðafjarðarferjan Baldur fer í fjögurra til sex vikna slipp í október. Engar siglingar verða milli Stykkishólms og Brjánslækjar á meðan, en farþegaskipið Ingólfur siglir til Flateyjar.

Þrír starfsmenn á meðferðarheimilinu Vogi eru komnir í veikindaleyfi eftir að aðalstjórn SÁÁ lýsti í gær stuðningi við framkvæmdastjórn samtakanna. Á sjöunda tug starfsmanna höfðu áður lýst vantrausti á framkvæmdastjórnina.

Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun leggur til að hluti þess fjár sem nú fer í húsnæðisbætur verði nýttur til að fjármagna íbúðauppbyggingu. Þetta telur stofnunin geta lækkað leiguverð.

Nemendur við Háskólann í Reykjavík syntu í skólann í morgun. Rektor og aðstoðarrektor skólans fylgdu þeim á kajak. Uppákoman var lokahnykkur góðgerðarviku skólans þar sem rúmlega ein milljón króna safnaðist fyrir Píeta-samtökin.

Daglegur þáttur um stór og lítil fréttamál í umsjón Inga Freys Vilhjámssonar og Ingvars Þórs Björnssonar.

Í dag beinum við sjónum okkar að hraðtísku - og þeirri ákvörðun franskra stjórnvalda að setja sérstakt gjald á hverja flík sem tengist hluta þess iðnaðar. Rætt er við Jóhann Pál Jóhannsson, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóra Samtaka verslunar og þjónustu, Brynhildi Pétursdóttur, framkvæmdastjóra Neytendasamtakanna, og Jóhannes Bjarka Urbancic Tómasson, sérfræðing hjá Umhverfis- og orkustofnun.

Sannar sögur úr íslenskum samtíma.

Í þessum þætti færum við okkur inn í nútímann og skoðum við hvað tvær yngstu kynslóðir Vatnsendaerfingja hafa þurft að glíma við. Því það er eins og það verði sífellt erfiðara að bera ábyrgð á þessu verðmæta landi. Kvaðirnar og málaferlin hafa stundum yfirskyggt kostina við arfinn.

Hinn 23 ára gamli Magnús Pétur er nú orðinn þungamiðja í flóknum málaferlum og þarf að stunda búskap í Kópavogi til að missa ekki jörðina frá sér.

Við sögu koma Þórður Bragason vinur Þorsteins Hjaltested, Vilborg Hjaltested systir Þorsteins, Víðir Smári Petersen prófessor í eignarrétti, Guðjón Ármannsson fyrrum lögmaður Kópavogsbæjar, Pálmi Þór Másson bæjarritari Kópavogs og Ásdís Kristjánsdóttir bæjarstjóri.

Dagskrárgerð: Þóra Tómasdóttir

Hljóðblöndun: Kormákur Marðarson

Íslensk jaðartónlist úr ýmsum áttum frá ýmsum hliðum. Umsjón: Árni Matthíasson

Umsjónarmaður spjallar um hvaðeina milli himins og jarðar, oft af sögulegu tagi, les forvitnilega texta úr ýmsum áttum, bæði íslenska og erlenda, og reynir af öllum mætti að hafa ofan af fyrir hlustendum þá klukkustund sem þátturinn stendur. Umsjón: Illugi Jökulsson.

Hér segir af því Ódysseifur og félagar hans sigla heimleiðis frá eyju Kirku eftir að hafa heimsótt land hinna dauðu og fyrst liggur leið þeirra framhjá sírenunum, dísum sem seyða til sín sæfarendur með fögrum söng, en síðan er siglt um klettasund milli ófreskjanna Skyllu og Charybdisa, og loks komið að landi á eyju þar sem sólarguði Helíos geymir nautgripi sína og sauðfé. Aldrei hafa félagarnir komist í aðrar eins raunir! Þetta er 12. kafli kviðunnar.

Útvarpsfréttir.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Tómas Ævar Ólafsson.

Víðsjá hefst að sinni í Gerðarsafni þar sem yfirlitssýning á verkum Valgerðar Briem opnar annað kvöld. Cecilie Gaihede sýningarstjóri og Brynja Sveinsdóttir safnstjóri sögðu frá sýningunni og rannsókninni sem liggur að baki.

Vala Sigþrúðardóttir Jónsdóttir kíkti á sýningu Joe Keys og Svövu Björnsdóttur, Glundroða, í heimagalleríinu 1.h.v. að Lönguhlíð 19 og rýnir í sýninguna í myndlistarpistli sínum.

Þá leggur Halldór Guðmundsson rithöfundur línurnar fyrir bókaklúbbinn Aldrei las ég Laxness sem heldur áfram á miðvikudag. Halldór segir frá högum Halldórs á 4. áratug síðustu aldar þegar hann er að skrifa sín stærstu verk og forvitnast er um aðdraganda skáldsögunnar Heimsljóss sem verður á dagskrá bókaklúbbsins í Víðsjá á morgun.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Menning fólks frá rómönsku Ameríku er að verða stöðugt meira áberandi í Reykjavík, það eru æ fleiri veitingastaðir sem bjóða upp á mat frá álfunni, tónlistarviðburðir og danspartý. Og nú í dag hefst í fjórða sinn rómansk Ameríska kvikmyndahátíðin í Bíó Paradís. Það eru fimm myndir sýndar frá fimm löndum en allar eftir konur. Við fáum til okkar skipuleggjendur hátíðarinnar, þau Hugo Llanes og Taniu Zarak.

Í gamla húsi Tryggingarmiðstöðvarinnar á Laugavegi 114 hefur verið opnuð ný listamannarekin verslun sem heitir 114, eftir húsnúmerinu. Það sem gerir búðina sérstaka er að vörurnar sem þar eru til sölu eru mestmegnis framleiddar á staðnum og gestir geta jafnvel fylgst með handverksfólki skapa þær í rýminu, allt frá fatnaði og fylgihlutum til ilmvatna. Húsið er núna, eins og margir þekkja, kallað Hlemmur Haus og er undirlagt af alls kyns skapandi einstaklingum. Bræðurnir Rik og Ross McNair stofnuðu verslunina en þeir vinna einnig í húsinu undir nafninu Endurtakk. Verslunin þjónar þeim tilgangi að vera sá hluti þessa skapandi samfélags sem opnast út á götuna og býður fólki inn. Við spjöllum við Maddý Hauth, framkvæmdastýru Hlemms Haus um búðina.

Svo er það matur. Í síðustu viku fjallaði Björn Teitsson um sjónvarpsmanninn og rokkstjörnukokkinn Anthony Bourdain. Og hann ætlar að halda áfram að pæla í matarmenningunni út frá hugðarefnum Bourdain - það hvernig matur tengir fólk, En nú veltir hann því fyrir sér hvar og hvernig við verslum í matinn í samtímanum. Kaupmaðurinn á horninu og heimsending, kemur við sögu.

Og svo heyrum við um Ísraelsku heimildarmyndina NAZA sem hefur vakið hörð viðbrögð í heimalandinu.

Fréttir

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Áhrif gervigreindar á háskólanám og orð Bandaríkjaforseta um sameinað Írland eru til umfjöllunar í þætti dagsins.

En við byrjum í Hafnarfirðinum.

Nokkur vel valin lög

Nokkur vel valin lög

Lagalistinn:

Vilhjálmur Vilhjálmsson, Hljómsveit Ingimars Eydal - Vor í Vaglaskógi.

Olga Guðrún Árnadóttir, Maíkórinn - Stormurinn þýtur.

Hist og - Umlíðun.

Bryndís Halla Gylfadóttir - Svíta nr.2, BWV 1008 d-moll (J.S. Bach):

Menuet I og II.

Gíga

frá Veðurstofu Íslands

Dánarfregnir.

Tónleikurinn áskilur sér rétt til að fara í allar áttir, ákveðin tónskáld verða tekin fyrir í sumum þáttum, í öðrum eltir þáttastjórnandi ákveðnar tilfinningar, liti eða kenndir. Aðrir tónlistarmenn en tónskáld verða líka til umfjöllunar, flytjendur teknir tali og spurðir spjörunum úr. Einnig verður farið í ferðalög útfrá nöfnum og verkum tónskálda sem eru á dagskrá hjá Sinfóníuhljómsveit Íslands eða á öðrum vettvangi þau skoðuð í víðu samhengi og leikin önnur verk eftir sömu tónskáld.

Umsjón: Ingibjörg Eyþórsdóttir

Í þessum þætti verða fluttir tveir ljóðaflokkar fyrir rödd og sinfóníuhljómsveit sem samdir eru með 45 ára millibili, en þó er tónmálið mjög skylt og umfjöllunarefnið sömuleiðis. Sá eldri er Rückert Lieder eftir Gustav Mahler, flokkur fimm laga sem voru samin á árunum 1901-02. Hann er fluttur af Jose van Dam baritónsöngvara ásamt Þjóðarhljómsveitinni í Lille í Frakklandi, undir stjórn Jean-Claude Casadesus. Sá yngri erVier letzte Lieder, sem Richard Strauss samdi árið 1946, hér fluttur af Jessye Norman sópransöngkonu og Gewandhausorchester í Leipzig undir stjórn Kurt Masur.

Umfjöllunarefni ljóðanna við öll þessi lög er hárómantískt, og ekki að heyra að á milli þeirra hafi liðið einhver örlagaríkasti tími í Evrópu á síðari tímum.

Tónlistarhljóðrit frá ýmsum tímum úr safni útvarpsins

Tónlistarhljóðrit frá ýmsum tímum úr safni útvarpsins

Tónlistin í þættinum:

Píanótríó op. 70 nr. 1 í D-dúr eftir Ludwig van Beethoven.

Verkið er í þremur þáttum:

Allegro vivace con brio ;

Largo assai ed espressivo ;

Presto

Flytjendur eru Tríó Reykavíkur, svo skipað: Guðný Guðmundsdóttir leikur á fiðlu, Nina Flyer á selló og Peter Maté á píanó.

The Jet Whistle fyrir flautu og selló eftir Heitor Villa-Lobos. Stefán Ragnar Höskuldsson leikur á þverflautu og Sigurgeir Agnarsson á selló. Hljóðritað á tónleikum á Listahátíð í Reykjavík 2026. Georg Magnússon hljóðritaði fyrir Ríkisútvarpið.

Sannar sögur úr íslenskum samtíma.

Í þessum þætti færum við okkur inn í nútímann og skoðum við hvað tvær yngstu kynslóðir Vatnsendaerfingja hafa þurft að glíma við. Því það er eins og það verði sífellt erfiðara að bera ábyrgð á þessu verðmæta landi. Kvaðirnar og málaferlin hafa stundum yfirskyggt kostina við arfinn.

Hinn 23 ára gamli Magnús Pétur er nú orðinn þungamiðja í flóknum málaferlum og þarf að stunda búskap í Kópavogi til að missa ekki jörðina frá sér.

Við sögu koma Þórður Bragason vinur Þorsteins Hjaltested, Vilborg Hjaltested systir Þorsteins, Víðir Smári Petersen prófessor í eignarrétti, Guðjón Ármannsson fyrrum lögmaður Kópavogsbæjar, Pálmi Þór Másson bæjarritari Kópavogs og Ásdís Kristjánsdóttir bæjarstjóri.

Dagskrárgerð: Þóra Tómasdóttir

Hljóðblöndun: Kormákur Marðarson

Að loknum 18. lestri Völsunga sögu ræðir Ragnheiður Gyða Jónsdóttir við Torfa Túliníus um 13. öldina, sem talin er ritunartími Völsunga sögu (22,05 mín.)

Frumflutt 19.04.1993

frá Veðurstofu Íslands

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: mannlegi@ruv.is

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Við fræddumst um Matsmannafélag Íslands í dag, en Ragnar Ómarsson formaður þess kom í þáttinn. Fasteignakaup eru stærsta fjárfesting sem flestir Íslendingar ráðast í. Samt eru enn uppi álitaefni um upplýsingagjöf við sölu fasteigna, réttindi kaupenda og seljenda og meðferð byggingargalla. Þarna koma matsmenn til sögunnar og Ragnar sagði okkur frá starfi þeirra og ráðstefnu Matsmannafélagsins sem verður á fimmtudaginn.

Núna í október mun Líney Emma Jónsdóttir dýralæknir klára nám í nálastungum fyrir hross og gæludýr. Við heyrðum í henni í þættinum í dag og hún sagði okkur frá ráðstefnu sem haldin er hér á landi og hefst á morgun þar sem dýralæknar hvaðanæva að úr heiminum hittast og bera saman bækur sínar. Þar á meðal er hópur dýralækna sem notar nálastungur í sínum meðhöndlunum. Líney Emma vonast til að það takist að vekja athygli Íslendinga á viðurkenningu og útbreiðslu nálastungu í dýralækningum í heiminum í dag.

Einar Sveinbjörnsson kom svo til okkar í veðurspjallið. Það sem kom við sögu í dag var hitarnir í Evrópu sem hafa slegið öll met, afleiðingar El Nino sem er afar öflugur og svo eru haustlitirnir farnir að sýna sig hér heima, erum við með söknuð og trega í sumarlok eða hvað? Að lokum heyrðum við ljóðið Gangnadagsmorgunn eftir Sigurð Óskar Pálsson frá Borgarfirði Eystra.

Tónlist í þættinum:

Leikur að vonum / Mánar (Ólafur Þórarinsson

Litlir kassar / Þokkabót (Pete Seeger, texti Þórarinn Guðnason)

Þín innsta þrá / B.G. og Ingibjörg (Granata & Verard, texti Jóhanna G. Erlingsson)

Spánardraumur / Hljómsveit Ingimars Eydal (Caerts, Roozenstraten, texti Einar Haraldsson)

UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Menning fólks frá rómönsku Ameríku er að verða stöðugt meira áberandi í Reykjavík, það eru æ fleiri veitingastaðir sem bjóða upp á mat frá álfunni, tónlistarviðburðir og danspartý. Og nú í dag hefst í fjórða sinn rómansk Ameríska kvikmyndahátíðin í Bíó Paradís. Það eru fimm myndir sýndar frá fimm löndum en allar eftir konur. Við fáum til okkar skipuleggjendur hátíðarinnar, þau Hugo Llanes og Taniu Zarak.

Í gamla húsi Tryggingarmiðstöðvarinnar á Laugavegi 114 hefur verið opnuð ný listamannarekin verslun sem heitir 114, eftir húsnúmerinu. Það sem gerir búðina sérstaka er að vörurnar sem þar eru til sölu eru mestmegnis framleiddar á staðnum og gestir geta jafnvel fylgst með handverksfólki skapa þær í rýminu, allt frá fatnaði og fylgihlutum til ilmvatna. Húsið er núna, eins og margir þekkja, kallað Hlemmur Haus og er undirlagt af alls kyns skapandi einstaklingum. Bræðurnir Rik og Ross McNair stofnuðu verslunina en þeir vinna einnig í húsinu undir nafninu Endurtakk. Verslunin þjónar þeim tilgangi að vera sá hluti þessa skapandi samfélags sem opnast út á götuna og býður fólki inn. Við spjöllum við Maddý Hauth, framkvæmdastýru Hlemms Haus um búðina.

Svo er það matur. Í síðustu viku fjallaði Björn Teitsson um sjónvarpsmanninn og rokkstjörnukokkinn Anthony Bourdain. Og hann ætlar að halda áfram að pæla í matarmenningunni út frá hugðarefnum Bourdain - það hvernig matur tengir fólk, En nú veltir hann því fyrir sér hvar og hvernig við verslum í matinn í samtímanum. Kaupmaðurinn á horninu og heimsending, kemur við sögu.

Og svo heyrum við um Ísraelsku heimildarmyndina NAZA sem hefur vakið hörð viðbrögð í heimalandinu.