Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Guðmundur Ingi Þóroddsson, formaður Afstöðu, var gestur. Rætt var um fangelsismál vítt og breitt. Hér er hreinni og klárri refsistefnu beitt í fangelsismálum, ekki betrun eða endurhæfingu líkt og á hinum Norðurlöndunum. Um 800 manns bíða eftir að hefja afplánun.

Björn Malmquist flutti fréttir af stjórnmálum í Evrópu, m.a. kosningabaráttunni í Ungverjalandi og sveitarstjórnarkosningum í Frakklandi.

Í síðasta hluta þáttarins var fjallað um loðnu en vel heppnaðri loðnuvert er að ljúka. Talið er verðmæti upp á um 30 milljarða króna hafi skapast. Loðna var lengi aðeins veidd til beitu, seinna fór í mjöl en fyrir um 50 árum hófust tilraunir með frystingu og hrognatöku.

Tónlist:

Meine kleine Freundin, in the ballroom - Hjálmar H. Ragnarsson,

Oblivion soave - Sonya Yoncheva,

Sunny road - Emilíana Torrini,

Always and Forever - Ari Bragi Kárason og Eyþór Gunnarsson.

07:30

Útvarpsfréttir.

08:30

Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.

Unnur Ösp segir frá Sölku Völku, ástinni og ofbeldinu.

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Veðurstofa Íslands.

Dægurflugur og söngvar frá ýmsum tímum.

Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Leikin eru lög sem voru samin við ljóð íslenskra skálda. Fyrst eru þrjú lög við ljóð eftir Heiðrek Guðmunddson. Björgvin Halldórsson flytur lag Heimis Sindrasonar við ljóðið Ég sagði við þig, Guðrún Gunnarsdóttir og Ari Jónsson flytja lag Heimis við ljóðið Heilræði ömmu og Berglind Björk Jónasdóttir flytur lag Ingva Þórs Kormákssonar við ljóðið Tvíburabræður. Næst eru þrjú lög Ingva Þórs Kormákssonar við ljóð þriggja skálda. Guðrún Gunnarsdóttir syngur Þegar þið eruð nálægt og Kondu, fyrra ljóðið er eftir Hannes Pétursson en seinna ljóðið eftir Steinunni Sigurðardóttur. Jóhanna Vigdís Arnardóttir flytur Bjartsýni við ljóð Ólafs Hauks Símonarsonar. Elíza Newman flytur þrjú lög sem hún samdi fyrir plötuna Heimþrá, en það eru lögin Þú veizt við ljóð eftir Ólöfu frá Hlöðum, Heimþrá við ljóð eftir Jóhann Sigurjónsson og Vetrarmávur við ljóð eftir Jón úr Vör. Ragnheiður Gröndal syngur Veglaust haf, lag sem Tómas R. Einarsson samdi við fimm erindi ljóðabálks Steins Steinarrs Tíminn og vatnið. Síðasta lagið er Flugvélar sem Halldór Gunnarsson samdi við ljóð Hannesar Péturssonar. Þokkabót flytur lagið. Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: mannlegi@ruv.is

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Við fórum á Þjóðskjalasafnið og hittum Indriða Svavar Sigurðsson skjalavörð og hann sagði okkur afar merkilega sögu. Hann hafði heyrt að langafi hans hafi veirð einn 9 manna sem urðu fyrir eldingu við bæinn Auðnar á Vatnsleysuströnd 16. mars árið 1865. Þessi viðburður hafði vakið mikla athygli á sínum tíma og Indriði, verandi skjalavörður, hóf að leita að heimildum á safninu. Hann fann nokkrar frumheimildir um þetta undarlega og voðalega slys, þar á meðal skýrslu sem Jón Hjaltalín landlæknir skrifaði og sendi heilbrigðisyfirvöldum í Danmörku. Við heyrðum meira um þessa ótrúlegu sögu í þættinum í dag.

Rabbarbarinn á uppruna sinn í Kína og hefur því ferðast langa leið áður en hann festi rætur í íslenskum görðum sem fjölært nytjagrænmeti. En getum við hugsanlega nýtt þessa áhugaverðu plöntu betur? Við veltum því fyrir okkur í dag með Björk Bjarnadóttur, umhverfis- þjóðfræðingi, en hún heldur einmitt erindi um það í Fróðleikskaffi á Borgarbókasafninu Árbæ í dag.

Lesandi vikunnar var Dóra Lena Christians verslunarstjóri í Bóksölu stúdenta og meistaranámsnemi í almennri bókmenntafræði. Hún er nýkomin aftur til landsins eftir að hafa sótt stóru bókamessuna í London. Við fengum hana til að segja okkur aðeins frá því en svo auðvitað líka þeim bókum sem hún hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hana í gegnum tíðina.

Tónlist í þættinum:

Meiriháttar / Rósa Guðrún Sveinsdóttir (Rósa Guðrún Sveinsdóttir)

Í dansi með þér / Ingibjörg Þorbergs, Marzbræður og Kvartett Jans Morávek (Pablo Beltran Ruiz, texti Þorsteinn Sveinsson)

And I love her / The Beatles (Lennon & McCartney)

UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Fólk úr ýmsum áttum flytur stuttar hugleiðingar sem tengjast sama umfjöllunarefni.

Sigurður Hólmar Jóhannesson sem á langveika dóttur, talar um þolinmæði.

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Ríflega fimm hundruð manns þurftu að leita skjóls vegna óveðurs og ófærðar í gærkvöld og nótt. Sjálfboðaliði hjá Rauða krossinum segir samtakamátt hafa skipt sköpum þegar fjöldahjálparstöðvar voru opnaðar á Blönduósi og í Reykjaskóla í Hrútafirði.

Búið er að opna alla vegi nema um Dynjandisheiði. Óvissustig vegna snjóflóðahættu er enn í gildi á Vestfjörðum og Norðurlandi.

Bretar vinna að áætlun með bandamönnum sínum um opnun Hormússunds, milli Persaflóa og Ómanflóa. Bandaríkjaforseti segir það vont fyrir framtíð NATO ef bandalagsþjóðir koma ekki til aðstoðar í Íran.

Stjórnvöld gera ráð fyrir að fjölga hjúkrunarrýmum um fimmtán hundruð næstu fjögur árin. Yfir 500 biðu eftir hjúkrunarrými í byrjun árs, en stjórnvöld áætla að enginn verði á biðlista í árslok 2029.

Byggingafyrirtæki krefur íslenska ríkið um 850 milljónir í bætur vegna tjóns sem það hafi orðið fyrir við byggingu hjúkrunarheimilis á Höfn í Hornafirði.

Lokamálflutningur í réttarhöldum yfir Mariusi Höiby, syni norsku krónprinsessunnar, hófst í dag. Hann hefur neitað sök í nær öllum ákæruliðum.

Kvikmyndin Hver orrustan á fætur annarri One Battle After Another kom, sá og sigraði á Óskarsverðlaunahátíðinni í gærkvöld og hlaut sex verðlaun. Syndarar Sinners, sem fékk metfjölda tilnefninga, hlaut fern.

Ísland á þrjá keppendur á heimsmeistaramótinu í frjálsíþróttum innanhúss sem hefst í Póllandi á föstudag.

Daglegur þáttur um stór og lítil fréttamál í umsjón Inga Freys Vilhjámssonar og Ingvars Þórs Björnssonar.

Fyrirhuguð kaup Símans á vinsælum fjölmiðlum eins og Vísi.is og Bylgjunni af Sýn hafa vakið athygli. Síminn hefur á síðustu tveimur árum keypt mörg fyrirtæki á auglýsinga- og fjártæknimarkaði og vaxið talsvert.

Stærsti hluthafi Símans er fjárfestingarfélagið Stoðir sem á sér rúmlega 50 ára langa sögu í ólíkum myndum, meðal annars sem FL Group á árunum fyrir bankahrunið 2008. Meðal hluthafa Stoða eru nokkrir af þekktari fjárfestum landsins.

Stoðir er einn stærsti einkafjárfestirinn á íslenskum hlutabréfamarkaði í dag og hyggur á enn meiri vöxt.

Rætt er við Snorra Jakobsson um fyrirhuguð kaup Símans á þessum eignum af Sýn og vöxt fyrirtækisins.

Umsjón: Ingi Freyr Vilhjálmsson

Fjallað verður um fugla með fólki sem veltir þeim fyrir sér. Við gefum þessum fiðruðu furðum gaum og lítum til himins ásamt fuglafræðingum og fuglaunnendum á öllum aldri.

Tónlistin í þættinum er eftir íslenska varpfugla og Kristínu Þóru Haraldsdóttur.

Viðmælendur eru: Nói Hafsteinsson, Kristinn Haukur Skarphéðinsson, Tristana Sól Kristjánsdóttir, Ólafur Nielsen, Gunnar Þór Hallgrímsson, Lilja Jóhannesdóttir, Guðrún Jónsdóttir, Freydís Vigfúsdóttir og Hjördís Stefánsdóttir.

Umsjón: Halla Ólafsdóttir. Tækninmaður: Jón Þór Helgason.

Þáttur um bókmenntir, bæði hér heima og úti í heimi. Hlustendum er fylgt í gegnum lestur athyglisverðra bókmenntaverka og rætt við höfunda, útgefendur og fræðimenn um stefnur, strauma, tákn og tilvísanir.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson.

Mark Twain. Höfundur sem hefur oftsinnis verið þýddur á íslensku og það alveg frá samtíma Twains. Flestir þekkja eflaust sögurnar um Stikilsberja Finn eða Huckleberry Finn. Fyrir skemmstu kom út smásaga eftir Twain, Milljón punda seðillinn í þýðingu Guðna Kolbeinssonar. Það er Sverrir Kristinsson sem gefur út en hann hefur reglulega gefið út gamlar merkilegar bækur í stílhreinum útgáfum frá 2011. Þetta er þó ekki fyrsta þýðing þessarar sögu, sem er einskonar dæmisaga og samfélagsgagnrýni sem kom fyrst út 1893. Við ræðum við Guðna Kolbeinsson þýðanda.

Júlíana Jónsdóttir í Akureyjum var fyrst íslenskra kvenna til þess að fá gefna út bók eftir sig. Það var ljóðabók sem nefndist Stúlka og kom út árið 1876. Löngu síðar kom út önnur ljóðabók eftir Júlíönu, sem þá var orðin roskin og flutt til Vesturheims; sú nefndist Hagalagðar. Á afmælisári beggja bókanna koma þær nú út saman í einu bindi, önnur 150 ára gömul og hin 110 ára. Ljóðin bera aldurinn vel og vitna um leiftrandi gáfur, seiglu og skopskyn Júlíönu sem var vinnukona frá ungaaldri og hlaut enga formlega skólagöngu. Við fjöllum þessa nýju útgáfu í þættinum og ræðum við Sólveigu Ástu Sigurðardóttur sem ritar eftirmála.

Viðmælendur: Guðni Kolbeinsson og Sólveig Ásta Sigurðardóttir.

Útvarpsfréttir.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir.

Elín Elísabet Einarsdóttir hefur um árabil starfað sem teiknari en í Covid ákvað hún að nú væri komin tími á að gefa myndlistinni meira pláss. Og þegar hún fór að mála úti í náttúrunni var ekki aftur snúið. Líkt og æðarkollan sem sækir í sama hreiður kynslóð eftir kynslóð sækir Elín Elísabet í staði á landinu sem hún tengist fjölskylduböndum. Þar vappar hún um í kyrrð og einveru með fuglum og plöntum og upplifir staðinn, allt þar til ákveðin sjónarhorn byrja að færast yfir á strigann. Ferlið skapar ástand sem Elín Elísabet líkir við hálfgerðan trans. Við hittum listakonuna í gallerí Þulu á Hafnartorgi þar sem hún sýnir ný verk.

Einnig rýnum við, að gefnu tilefni, í eitt lag af The Wall, plötu Pink Floyd og skoðum textatengsl þess við breska dægurlagatónlist á fjórða áratug síðustu aldar.

Og Trausti Ólafsson rýnir í leikverkið Gæðablóð sem sýnt er í Þjóðleikhúsinu.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Helsta uppskeruhátið amerískra kvikmyndabransans, Óskarsverðlaunahátíðin var haldin í Los Angeles í nótt, í 98 skipti. Stóru fréttirnar af hátíðinni eru þær að One Battle after Another, mynd Paul Thomas Anderson, var verðlaunuð sem besta myndin, fyrir bestu leikstjórn, og besta aðlagaða handritið. Vampíru-períóðu-tónlistarmyndin Sinners í leikstjórn Ryan Coogler fékk fjóra óskara Besta aðalleikona var Jessie Buckley fyrir Agnesi í Hamnet, og aðalleikari var Michael B. Jordan fyrir túlkun sína á tvíburunum í Sinners. Til þess að fara yfir þetta allt og meira hringdi Lóa í mikinn áhugamann um óskarsverðlaunin Samúel Lúkas, sem er kvikmyndaleikstjóri búsettur í Berlín.

Við heyrum líka um þýska heimspekinginn Jürgen Habermas, sem lést um helgina. Hann var orðinn 96 ára og skrifaði bækur nánast þar til yfir lauk. Hann var einn af risunum í evrópskri heimspeki á seinni hluta 20. aldar. Hann var bjartsýnismaður sem trúði á skynsemi mannsins og möguleika okkar til að eiga í rökræðum í almannarýminu . Og hann reyndi að teikna upp hvaða kjöraðstæður þyrftu að vera til staðar til að við gætum rætt skynsamelga saman. Vilhjálmur Árnason segir frá helstu kenningum Habermas.

Fréttir

Fréttir

Umræða um þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarviðræður við Evrópusambandið er á lokametrunum og klárast í síðasta lagi á morgun. Til snarpra orðaskipta kom á Alþingi í dag.

Ráðamenn víða um heim eru ekki spenntir fyrir að dragast inn í stríðsátök í Mið-Austurlöndum. Bandaríkjaforseti hefur óskað eftir aðstoð við opnun Hormússunds.

Óvissustig er enn í gildi á veginum um Súðavíkurhlíð, Siglufjarðarveg og Ólafsfjarðarmúla. Varað er við áframhaldandi hríð og hvassviðri.

Bílstjóri dráttarbíls sýndi snarræði og aftengdi tengivagn þegar eldur kviknaði í rútu sem hann var að flytja síðdegis í dag. Töluverðan reyk lagði yfir hluta Hafnarfjarðar.

Kjóll úr gömlum gardínum færði Vestmannaeyingum sigur í hönnunarkeppni félagsmiðstöðva um helgina.

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Menntamálaráðherra neitaði að svara spurningu á Alþingi í dag um hvernig hún hygðist greiða atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslunni síðsumars. Forsætisráðherra bað þingmenn um að ná sér niður og ræða málið málefnalega.

Bandaríkjaforseti vill að bandamenn hans í NATO taki þátt í hernaðaraðgerðum á Hormússundi til að tryggja olíuflutninga en undirtektirnar hafa verið dræmar.

Loðnuvertíðinni er lokið og gengið hefur vel að selja afurðirnar en það gerist ekki af sjálfu sér, sérstaklega eftir brest síðustu ára þegar íslenskar afurðir hurfu af mörkuðum.

Nokkur vel valin lög

frá Veðurstofu Íslands

Dánarfregnir.

Tónhjólið snýst og snýst og upp koma sögur af tónlist, nýrri og gamalli. Ólíkar stefnur og straumar skjóta upp kolli og líka hljóðfæri, hugtök og túlkunarmöguleikar. Hugað verður að einhverju því sem hæst ber á tónlistarsviðinu í heimi sígildrar tónlistar og djasstónlistar á hverjum tíma.

Í þættinum verður stiklað á stóru í tilnefningum til Íslensku tónlistarverðlaunanna, á sviði sígildrar- og samtímatónlistar og djasstónlistar.

Fjallað verður um fugla með fólki sem veltir þeim fyrir sér. Við gefum þessum fiðruðu furðum gaum og lítum til himins ásamt fuglafræðingum og fuglaunnendum á öllum aldri.

Tónlistin í þættinum er eftir íslenska varpfugla og Kristínu Þóru Haraldsdóttur.

Viðmælendur eru: Nói Hafsteinsson, Kristinn Haukur Skarphéðinsson, Tristana Sól Kristjánsdóttir, Ólafur Nielsen, Gunnar Þór Hallgrímsson, Lilja Jóhannesdóttir, Guðrún Jónsdóttir, Freydís Vigfúsdóttir og Hjördís Stefánsdóttir.

Umsjón: Halla Ólafsdóttir. Tækninmaður: Jón Þór Helgason.

Skáldsaga Halldórs Laxness um hinn 18 ára gamla Stein Elliða kom út árið 1927 þegar Halldór var sjálfur 25 ára gamall.

Þessi saga um leit ungs manns að eigin lífsskoðunum þótti marka tímamót í íslenskri bókmenntasögu.

Valdimar Örn Flygenring las söguna fyrir útvarpið árið 1991.

Í 5., 6. og 34. lestri les Bára Lyngdal Magnúsdóttir ásamt Valdimar Erni og í 7. og 8. lestri les Guðrún S. Gísladóttir ásamt Valdimar.

frá Veðurstofu Íslands

Svanhildur Óskarsdóttir les sálmana í hljóðritun frá árinu 1998.

Árið 1944 var tekinn upp sá siður hjá Ríkisútvarpinu að lesa alla Passíusálma Hallgríms Péturssonar á föstunni.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: mannlegi@ruv.is

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Við fórum á Þjóðskjalasafnið og hittum Indriða Svavar Sigurðsson skjalavörð og hann sagði okkur afar merkilega sögu. Hann hafði heyrt að langafi hans hafi veirð einn 9 manna sem urðu fyrir eldingu við bæinn Auðnar á Vatnsleysuströnd 16. mars árið 1865. Þessi viðburður hafði vakið mikla athygli á sínum tíma og Indriði, verandi skjalavörður, hóf að leita að heimildum á safninu. Hann fann nokkrar frumheimildir um þetta undarlega og voðalega slys, þar á meðal skýrslu sem Jón Hjaltalín landlæknir skrifaði og sendi heilbrigðisyfirvöldum í Danmörku. Við heyrðum meira um þessa ótrúlegu sögu í þættinum í dag.

Rabbarbarinn á uppruna sinn í Kína og hefur því ferðast langa leið áður en hann festi rætur í íslenskum görðum sem fjölært nytjagrænmeti. En getum við hugsanlega nýtt þessa áhugaverðu plöntu betur? Við veltum því fyrir okkur í dag með Björk Bjarnadóttur, umhverfis- þjóðfræðingi, en hún heldur einmitt erindi um það í Fróðleikskaffi á Borgarbókasafninu Árbæ í dag.

Lesandi vikunnar var Dóra Lena Christians verslunarstjóri í Bóksölu stúdenta og meistaranámsnemi í almennri bókmenntafræði. Hún er nýkomin aftur til landsins eftir að hafa sótt stóru bókamessuna í London. Við fengum hana til að segja okkur aðeins frá því en svo auðvitað líka þeim bókum sem hún hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hana í gegnum tíðina.

Tónlist í þættinum:

Meiriháttar / Rósa Guðrún Sveinsdóttir (Rósa Guðrún Sveinsdóttir)

Í dansi með þér / Ingibjörg Þorbergs, Marzbræður og Kvartett Jans Morávek (Pablo Beltran Ruiz, texti Þorsteinn Sveinsson)

And I love her / The Beatles (Lennon & McCartney)

UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Helsta uppskeruhátið amerískra kvikmyndabransans, Óskarsverðlaunahátíðin var haldin í Los Angeles í nótt, í 98 skipti. Stóru fréttirnar af hátíðinni eru þær að One Battle after Another, mynd Paul Thomas Anderson, var verðlaunuð sem besta myndin, fyrir bestu leikstjórn, og besta aðlagaða handritið. Vampíru-períóðu-tónlistarmyndin Sinners í leikstjórn Ryan Coogler fékk fjóra óskara Besta aðalleikona var Jessie Buckley fyrir Agnesi í Hamnet, og aðalleikari var Michael B. Jordan fyrir túlkun sína á tvíburunum í Sinners. Til þess að fara yfir þetta allt og meira hringdi Lóa í mikinn áhugamann um óskarsverðlaunin Samúel Lúkas, sem er kvikmyndaleikstjóri búsettur í Berlín.

Við heyrum líka um þýska heimspekinginn Jürgen Habermas, sem lést um helgina. Hann var orðinn 96 ára og skrifaði bækur nánast þar til yfir lauk. Hann var einn af risunum í evrópskri heimspeki á seinni hluta 20. aldar. Hann var bjartsýnismaður sem trúði á skynsemi mannsins og möguleika okkar til að eiga í rökræðum í almannarýminu . Og hann reyndi að teikna upp hvaða kjöraðstæður þyrftu að vera til staðar til að við gætum rætt skynsamelga saman. Vilhjálmur Árnason segir frá helstu kenningum Habermas.