Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Landspítalinn vill fá fjármagn til að starfrækja heimaspítala - og fordæmi fyrir því er til staðar á Selfossi. Þar hefur heilbrigðisstarfsfólk haldið úti heimaspítala undanfarin ár. Guðný Stella Guðnadóttir yfirlæknir öldrunarlækninga og frumkvöðull þessa verkefnis sagði okkur frá því hvernig heimaspítalar ganga fyrir sig.

Þórhildur Ólafsdóttir var með okkur frá Úganda og sagði okkur frá safaríferðum og hinum mögnuðu dýrum Afríku.

Kjördæmavika er á Alþingi og þingmenn fara um héruð og hitta kjósendur. Við slógum á þráðinn til tveggja og heyrðum af dagskrá þeirra í kjördæmaviku - já og hljóðinu í kjósendum. Þorgrímur Sigmundsson og Arna Lára Jónsdóttir ræddu við okkur.

Tónlist:

Ella Fitzgerald - Dream a little dream of me.

Ella Fitzgerald og Louis Armstrong - Stars fell on Alabama.

Karl Ágúst Úlfsson, Þórhallur Sigurðsson, Þorvaldur Davíð Kristjánsson og Felix Bergsson - Hakúna matata.

07:30

Útvarpsfréttir.

08:30

Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.

Friðrik Agni segir frá lífi sínu.

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Veðurstofa Íslands.

Umsjón: Kristján Kristjánsson.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: mannlegi@ruv.is

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Við kynntumst Ingibjörgu Eiríksdóttur ljósmóður, sérfræðingur í ljósmóðurfræðum og brjóstagjafaráðgjafa í þættinum í dag. Landspítalinn stóð fyrir heiðursmálþingi vegna starfsloka hennar sem sérfræðiljósmóður við spítalann og miðað við erindin sem þar voru flutt þá er óhætt að segja að hún hafi markað djúp spor í faginu og verið fyrirmynd og áhrifavaldur. Ingibjörg er brautryðjandi í umönnun og fræðslu í fjölburameðgöngum, fæðingum og brjóstagjöf á Landspítalanum. Við töluðum við Ingibjörgu á þessum tímamótum, fengum hana til að rifja aðeins upp ferilinn og þróunina í faginu í þættinum.

Kjarakönnun sem Gallup framkvæmdi undir lok síðasta árs fyrir norðlenska stéttarfélagið Einingu Iðju sýnir að vaxandi hlutfall félagsmanna hefur þurft að neita sér um læknis- og tannlæknisþjónustu vegna kostnaðar og stór hluti þeirra sem eru með börn á leikskóla er ósáttur við breytingar á opnunartíma og/eða gjaldskrá þeirra og hafa neyðst til að breyta vinnutíma sínum. Þá hefur hlutfall þeirra sem segjast eiga erfitt með að greiða af lánum sínum ekki verið hærra síðan 2019 og yngra fólkið á sífellt erfiðara með að búa sér mannsæmandi líf. Við ræddum við Tryggva Jóhannsson varaformann Einingar Iðju í dag.

Svo var það vísindaspjallið með Eddu Olgudóttur, í dag sagði hún okkur frá rannsókn sem bendir til þess að sykurneysla fyrstu 1000 daga ævinnar (þ.m.t. á skeiði fósturþroska) getur haft neikvæð áhrif á hjarta og æðaheilsu. Edda útskýrði þetta betur fyrir okkur í þættinum.

Tónlist í þættinum í dag

Dag eftir dag / Múgsefjun (Eva Hafsteinsdóttir og Hjalti Þorkelsson)

Ævintýri / Hrekkjusvín (Leifur Hauksson)

Just Breathe / Willie Nelson & Lukas Nelson (Eddie Vedder)

Á rauðum sandi / Ylja (Guðný Gígja Skjaldardóttir, Bjartey Sveinsdóttir og Smári Tarfur Jósepsson)

UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Úrræði sem stjórnvöld boðuðu til að bæta stöðuna á bráðamóttöku Landspítalans fyrir nær tveimur vikum hafa litlu skilað. Rúmlega hundrað bíða enn á spítalanum eftir að komast á hjúkrunarheimili.

Sjö gámar af búnaði og varahlutum fyrir orkuvinnviði frá Landsneti, Veitum og Norðurorku, verða sendir til Úkraínu í vikunni. Forsætisráðherra greindi frá því í gær að Ísland setji átta hundruð milljónir króna í orkutengd verkefni í Úkraínu.

Bandaríkjaforseti stærði sig af viðsnúningi í efnahagsmálum og innflytjendamálum í stefnuræðu sinni í nótt en fór ekki með rétt mál. Til snarpra orðaskipta kom milli hans og þingmanna um innflytjendamál.

Mannréttindastjóri Evrópuráðsins vill að ákvæði um vistun barna í brottvísunarbúðum verði tekið út úr frumvarpi dómsmálaráðherra.

Björgunarssveitir stóðu í ströngu við að aðstoða ökumenn í vetrarfærð á Austurlandi í gærkvöld. Útlit er fyrir að færð spillist suðvestanlands eftir hádegi.

Ástarsvikarar á netinu höfðu sjötíu milljónir króna af Íslendingum í fyrra. Aðstoðaryfirlögregluþjónn fjármunabrotadeildar segir slík brot færast í aukana.

Bodø/Glimt varð í gær fyrsta norska fótboltaliðið til að vinna leik í útsláttarkeppni Meistaradeildar Evrópu þegar liðið hafði betur gegn Inter á San Siro-vellinum í Mílanó.

Daglegur þáttur um stór og lítil fréttamál í umsjón Inga Freys Vilhjámssonar og Ingvars Þórs Björnssonar.

Í dag beinum við sjónum okkar að latínu- og fornmálakennslu hér á landi, og áhyggjum af því að slíkt nám á framhaldsskólastigi sé að leggjast af. Nú stendur nefnilega til að draga úr latínukennslu við Menntaskólann í Reykjavík, eina skólanum sem enn kennir latínu,

Viðmælendur:

Böðvar Stefánsson, nemandi.

Kolbrún Elfa Sigurðardóttir, latínukennari.

Sólveig Guðrún Hannesdóttir, rektor Menntaskólans í Reykjavík

Opin og gagnrýnin umræða um vísindi, nýsköpun, umhverfi, fréttir og samfélagsmál.

Netfang: samfelagid@ruv.is

Rekstur dagblaðsins Reykjavík Grapevine er í járnum. Dagblaðið, sem kemur út á ensku, einu sinni til tvisvar í mánuði og hefur gert frá árinu 2003, hefur neyðst til að segja upp þremur blaðamönnum, en biðlar nú til almennings að halda því á lífi. Jón Trausti Sigurðarson, útgefandi, settist niður með okkur og fór yfir reksturinn, söguna og stöðu íslenskrar fjölmiðlaflóru.

Við förum líka í heimsókn í nýtt húsnæði Krabbameinsfélags Akureyrar og nágrennis. Þar tók á móti okkur Eva Björg Óskarsdóttir, verkefnastjóri hjá félaginu og sagði frá starfseminni.

Í lok þáttar rifjum við upp ársgamalt viðtal við Brynjar Karl Óttarsson, sögukennara við Menntaskólann á Akureyri. Hann var þá búinn að rannsaka gamlar bækur og skjöl bæði í kjallara Amtsbókasafnsin á Akureyri og í hirslum Menntaskólans - og þessa yfirlega skilaði nokkrum forvitnilegum uppgötvunum sem tengjast sögu ensku merkiskonunnar May Morris.

Umsjón: Gígja Hólmgeirsdóttir og Fanney Birna Jónsdóttir.

Tónlist frá ýmsum tímum úr ólíkum héruðum Djasslandsins. Íslenskt og erlent í bland.

Pétur Grétarsson ræðir við Ómar Guðjónsson gítarleikara um tónlistina og lífið sem fylgir henni.

Tónlistin í þættinum:

Love - Roforofo

Garðaskóli - Ómar Guðjónsson - 210

Söngur villiandarinnar - Þjóðlag - Ómar fortíðar

Behind that locked door - George Harrison

Hofslundur - ADHD

Hofslundur 4 - Ómar Guðjónsson - 210

Malarvegur - Bræðralag - 2015

Arnarvatnsheiði - Ómar Guðjónsson - 210

Leikin eru lög eftir dægurlagahöfunda sem hafa annarsvegar verið samin sem dans- og dægurlög en síðan hlotið útbreiðslu sem kórlög, kvartettasöngvar eða einsöngslög. Hinsvegar eru leikin lög eftir dægurlagahöfunda sem eru sérstaklega hugsuð af þeirra hálfu sem einsöngslög eða kórlög. Lögin eru eftir Gunnar Þórðarson, Magnús Kjartansson, Jóhann G. Jóhannsson, Jón Jónsson frá Hvanná, Jónas Jónasson, Hörð G. Ólafsson, Geirmund Valtýsson, bræðurna Jónas og Jón Múla Árnasyni, Spilverk þjóðanna og Finn Torfa Stefánsson.

Ennfremur er endurflutt erindi sem Magnús Thoroddsen, þáverandi borgardómari og formaður Stúdentafélags Reykjavíkur, hélt 1. desember 1969. Hann fjallar um sögu félagsins og helstu áhrifamenn félagsins frá stofnun þess, auk þess sem hann ræðir það sem efst er á baugi árið 1969, s.s. virkjunarmál, stóriðjumál, inngönguna í EFTA o.fl.

Umsjón hefur Jónatan Garðarsson.

(Áður á dagskrá 1999)

Útvarpsfréttir.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir.

Albína Thordarson arkitekt er fædd árið 1939 í Reykjavík og það er óhætt að segja að arkitektúrinn sé henni í blóð borinn. Faðir hennar Sigvaldi Thordarson rak um tíma arkitektastofu á heimili fjölskyldunnar í Hlíðunum og Albína sá aldrei neitt annað fyrir sér en að verða arkitekt. Teikniblöð og umræða um hönnun voru alltaf hluti af lífinu og leiðin lá rakleitt í nám í arkitektúr til Danmerkur eftir að að skyldunáminu lauk.

Albína á að baki langan og fjölbreyttan feril þar sem við sögu koma einbýli, fjölbýli, skólar, skrifstofuhúsnæði, orlofshús, kaffihús og leikskólar. Hún var formaður Arkitektafélags Íslands á árunum 2005–2007 og árið 2015 var hún gerð að heiðursfélaga fyrir ævistarf sitt. Fyrr í vetur hlaut hún heiðursverðlaun Hönnunarverðlauna Íslands fyrir framlag sitt til byggingarlistar.

Albína er gestur í Svipmynd Víðsjár í dag og við ræðum ferilinn, hús og hönnun en einnig hið byggða umhverfi sem rís í dag. Albína er ekki hrifin af stefnuleysi stjórnvalda í skiplagsmálum og finnst þar vanta alla langtímahugsun. Hún trúir því að húsnæðiskreppan sé ekki bara vegna skorts á íbúðum, heldur einnig vegna skorts á húsnæði sem fólki hugnist sem heimili. Því miður séu gæði ekki lengur sett í fyrsta sæti.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Það hlýtur að hafa einhver áhrif á ástarleitina að við séum með 5 mismunandi öpp til að finna þann eina rétta, þá einu réttu. Hvernig er ástin á tímum Tinder, á tímum tæknikapítalisma, Wolt, ChatGPT og Claude? Fyrsti viðmælandinn er piparsveinn og ljóðskáld, Þorvaldur Sigurbjörn Helgason.

Undir lok þáttar fáum við pistil frá Eirikí Erni Norðdahl, um óhreinindi og slaufun.

Fréttir

Fréttir

Mengunarslys við Gvendarbrunna gæti valdið ferskvatnsskorti á stórum hluta höfuðborgarsvæðisins mánuðum saman. Þetta leiddi æfing Veitna og Almannavarna í ljós.

Töluvert hefur snjóað á suðvesturhorninu eftir hádegi með tilheyrandi umferðartöfum. Gul veðurviðvörun fyrir höfuðborgarsvæðið gildir til klukkan sjö en búist er við versnandi akstursskilyrðum fram á kvöld á fjallvegum.

Aðgerðir heilbrigðisráðuneytisins til að bæta stöðuna á Landspítalanum skila ekki afgerandi breytingum fyrr en eftir vikur eða mánuði. Ráðuneytið vonar að hægt verði að opna hundrað og þrjátíu hjúkrunarrými á næstu mánuðum.

Lögmaður Færeyja boðaði í dag til kosninga 26. mars, en þær áttu upphaflega að fara fram í desember. Stjórnin sprakk vegna ágreinings um eftirlaunaaldur og útboð jarðganga.

Umsjón: Ásta Hlín Magnúsdóttir og Ævar Örn Jósepsson

Tæknimaður: Kári Guðmundsson

Stjórn útsendingar: Nanna Guðrún Sigurðardóttir

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Þriggja daga barátta slökkviliðs Borgarbyggðar við Mýraelda árið 2006 brýndi viðbragðsaðila í að huga sérstaklega að hvernig vinna ætti á gróðureldum, segir slökkviliðsstjórinn. Hætta á þeim eykst með lengri þurrkatímabilum og breyttri búsetu í dreifbýli. Gréta Sigríður Einarsdóttir ræðir við Heiðar Örn Jónsson, slökkviliðsstjóra í Borgarbyggð.

Á vef Veðurstofunnar segir að jökulárið 2024 - 25 hafi reynst jöklum landsins þungt í skauti, niðurstöður síðustu rannsókna sýni að þeir hafi rýrnað um 15 gígatonn - 15 milljarða tonna - á þessu eina jökulári. Hvað þýðir þetta fyrir stærð jöklanna og framtíð? Ævar Örn Jósepsson ræðir við Hrafnhildi Hannesdóttur jöklafræðing á Veðurstofu Íslands.

Íslenska óperan bauð fram sýningarrétt að ósaminni óperu um Agnesi Magnúsdóttur, væri menningarráðuneytið reiðubúið að leggja til á annan tug milljóna í veglega lokatónleika sem hún vildi halda. Þegar ráðuneytið óskaði eftir frekar skýringum á hvað fælist í slíkum sýningarrétt varð fátt um svör. Samtal er hafið um örlög Agnesar. Freyr Gígja Gunnarsson fer yfir málið.

Umsjón: Ævar Örn Jósepsson

Tæknimaður: Kári Guðmundsson

Nokkur vel valin lög

frá Veðurstofu Íslands

Dánarfregnir.

Íslensk þjóðlög er tónleikhúsverk þar sem settar eru saman tólf útsetningar Atla Ingólfssonar á íslenskum þjóðlögum, sex fyrir einsöngvara og hljóðfæratríó og sex fyrir kór (sem hér verður söngkvartett), en úr þessu er mótaður einn þráður sem einsöngvarinn, Hanna Dóra Sturludóttir, leiðir með frásögnum, og undirstrikaður er af hreyfingum og raddskreytingum kvartettsins og hljóðfæraleikara.

Í miðju verkinu trónir ein magnaðasta draugasaga úr safni Jóns Árnasonar, Parthúsa-Jón.

Þátttakendur

Atli Ingólfsson

Tónskáld

Hanna Dóra Sturludóttir

Söngkona

Jóna G. Kolbrúnardóttir

Sópran

Þórgunnur Anna Örnólfsdóttir

Söngkona

Eggert Reginn Kjartansson

Tenór

Unnsteinn Árnason

Bassi

Gerður Gunnarsdóttir

fiðluleikari

Þuríður Jónsdóttir

flautuleikari

Bryndís Halla Gylfadóttir

selló

Opin og gagnrýnin umræða um vísindi, nýsköpun, umhverfi, fréttir og samfélagsmál.

Netfang: samfelagid@ruv.is

Rekstur dagblaðsins Reykjavík Grapevine er í járnum. Dagblaðið, sem kemur út á ensku, einu sinni til tvisvar í mánuði og hefur gert frá árinu 2003, hefur neyðst til að segja upp þremur blaðamönnum, en biðlar nú til almennings að halda því á lífi. Jón Trausti Sigurðarson, útgefandi, settist niður með okkur og fór yfir reksturinn, söguna og stöðu íslenskrar fjölmiðlaflóru.

Við förum líka í heimsókn í nýtt húsnæði Krabbameinsfélags Akureyrar og nágrennis. Þar tók á móti okkur Eva Björg Óskarsdóttir, verkefnastjóri hjá félaginu og sagði frá starfseminni.

Í lok þáttar rifjum við upp ársgamalt viðtal við Brynjar Karl Óttarsson, sögukennara við Menntaskólann á Akureyri. Hann var þá búinn að rannsaka gamlar bækur og skjöl bæði í kjallara Amtsbókasafnsin á Akureyri og í hirslum Menntaskólans - og þessa yfirlega skilaði nokkrum forvitnilegum uppgötvunum sem tengjast sögu ensku merkiskonunnar May Morris.

Umsjón: Gígja Hólmgeirsdóttir og Fanney Birna Jónsdóttir.

Skáldsaga Halldórs Laxness um hinn 18 ára gamla Stein Elliða kom út árið 1927 þegar Halldór var sjálfur 25 ára gamall.

Þessi saga um leit ungs manns að eigin lífsskoðunum þótti marka tímamót í íslenskri bókmenntasögu.

Valdimar Örn Flygenring las söguna fyrir útvarpið árið 1991.

Í 5., 6. og 34. lestri les Bára Lyngdal Magnúsdóttir ásamt Valdimar Erni og í 7. og 8. lestri les Guðrún S. Gísladóttir ásamt Valdimar.

frá Veðurstofu Íslands

Svanhildur Óskarsdóttir les sálmana í hljóðritun frá árinu 1998.

Árið 1944 var tekinn upp sá siður hjá Ríkisútvarpinu að lesa alla Passíusálma Hallgríms Péturssonar á föstunni.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: mannlegi@ruv.is

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Við kynntumst Ingibjörgu Eiríksdóttur ljósmóður, sérfræðingur í ljósmóðurfræðum og brjóstagjafaráðgjafa í þættinum í dag. Landspítalinn stóð fyrir heiðursmálþingi vegna starfsloka hennar sem sérfræðiljósmóður við spítalann og miðað við erindin sem þar voru flutt þá er óhætt að segja að hún hafi markað djúp spor í faginu og verið fyrirmynd og áhrifavaldur. Ingibjörg er brautryðjandi í umönnun og fræðslu í fjölburameðgöngum, fæðingum og brjóstagjöf á Landspítalanum. Við töluðum við Ingibjörgu á þessum tímamótum, fengum hana til að rifja aðeins upp ferilinn og þróunina í faginu í þættinum.

Kjarakönnun sem Gallup framkvæmdi undir lok síðasta árs fyrir norðlenska stéttarfélagið Einingu Iðju sýnir að vaxandi hlutfall félagsmanna hefur þurft að neita sér um læknis- og tannlæknisþjónustu vegna kostnaðar og stór hluti þeirra sem eru með börn á leikskóla er ósáttur við breytingar á opnunartíma og/eða gjaldskrá þeirra og hafa neyðst til að breyta vinnutíma sínum. Þá hefur hlutfall þeirra sem segjast eiga erfitt með að greiða af lánum sínum ekki verið hærra síðan 2019 og yngra fólkið á sífellt erfiðara með að búa sér mannsæmandi líf. Við ræddum við Tryggva Jóhannsson varaformann Einingar Iðju í dag.

Svo var það vísindaspjallið með Eddu Olgudóttur, í dag sagði hún okkur frá rannsókn sem bendir til þess að sykurneysla fyrstu 1000 daga ævinnar (þ.m.t. á skeiði fósturþroska) getur haft neikvæð áhrif á hjarta og æðaheilsu. Edda útskýrði þetta betur fyrir okkur í þættinum.

Tónlist í þættinum í dag

Dag eftir dag / Múgsefjun (Eva Hafsteinsdóttir og Hjalti Þorkelsson)

Ævintýri / Hrekkjusvín (Leifur Hauksson)

Just Breathe / Willie Nelson & Lukas Nelson (Eddie Vedder)

Á rauðum sandi / Ylja (Guðný Gígja Skjaldardóttir, Bjartey Sveinsdóttir og Smári Tarfur Jósepsson)

UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Það hlýtur að hafa einhver áhrif á ástarleitina að við séum með 5 mismunandi öpp til að finna þann eina rétta, þá einu réttu. Hvernig er ástin á tímum Tinder, á tímum tæknikapítalisma, Wolt, ChatGPT og Claude? Fyrsti viðmælandinn er piparsveinn og ljóðskáld, Þorvaldur Sigurbjörn Helgason.

Undir lok þáttar fáum við pistil frá Eirikí Erni Norðdahl, um óhreinindi og slaufun.