Bæn og hugleiðing að morgni dags.

Björn Þór Sigbjörnsson og Þórunn Elísabet Bogadóttir fylgja hlustendum inn í daginn, skýra baksvið frétta og ræða við áhugavert fólk um Ísland og umheiminn.

Áfram var rætt um frið á Morgunvaktinni. Pia Hansson, forstöðumaður Alþjóðamálastofnunar Háskóla Íslands, sem rekur m.a. Höfða friðarsetur, kom í þáttinn. Hún segir mikilvægt að halda áfram að tala um og fyrir friði, á ófriðartímum.

Björn Malmquist, fréttamaður í Brussel, sagði frá kosningum í Frakklandi og Slóveníu, leiðtogafundinum í síðustu viku og ræddi við Daða Má Kristófersson fjármálaráðherra um samninga sem eiga að geta sparað mikinn kostnað við gjaldeyrisvaraforðann.

Auður Kjartansdóttir, framkvæmdastjóri Skógræktarfélags Reykjavíkur, var síðasti gestur þáttarins. Hún ræddi um Heiðmörk og önnur útivistarsvæði, mikilvægi þeirra og tilhneigingu stjórnmála til að huga lítið að þeim.

Tónlist:

Ingi Bjarni Skúlason kvartett - Uplift.

Serge Gainsbourg - La chanson de Prévert.

Pikknikk - Gerum betur.

Gunnar Randversson - Autumn leaves.

07:30

Útvarpsfréttir.

08:30

Gestir úr öllum kimum þjóðfélagsins deila sögu sinni með hlustendum. Umsjón: Sigurlaug M. Jónasdóttir.

Morgunleikfimi með Halldóru Björnsdóttur.

Veðurstofa Íslands.

Dægurflugur og söngvar frá ýmsum tímum.

Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Í þættinum hljóma lög við ljóð eftir bræðurna frá Vaðbrekku í Hrafnkelsdal í Jökulsárhlíð, þá Hákon og Ragnar Inga Aðalsteinssyni. Einar Bragi Bragason gerði plötuna Skuggar árið 2007 sem inniheldur lög hans við ljóð Hákonar Aðalsteinssonar. Leikin eru lögin Móðir jörð, Skuggar og Nú er allt svo hljótt. Jón Ingi Arngrímsson og hljómsveitin Nefndin gerðu plötuna Augnablik árið 2010 þar sem finna má frumsamin lög við ljóð Hákonar Aðalsteinssonar. Leikin eru lögin Álfasaga og Augnablik. Bjarni Hafþór Helgason hefur samið nokkur lög við ljóð Ragnars Inga Aðalsteinssonar, þar á meðal eru lögin Dalurinn minn, Jörð, Ástir og Jarðrím. Síðasta lag þáttarins er Pípan (Ástarljóð) sem hljómsveitin 7und flytur en ljóðið er eftir Ragnar Inga Aðalsteinsson. Umsjón: Jónatan Garðarsson.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: mannlegi@ruv.is

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Breki Karlsson formaður Neytendasamtakanna kom í þáttinn í dag og við skoðuðum með honum nýtilkomnar leiðir sem eru í boði í íbúðarkaupum þar sem til dæmis byggingafyrirtæki, verktakar eða fjármálaþjónustur bjóða fólki upp á að leggja t.d. einungis fram 10% af kaupverði, seljandinn, eða annar aðili, leggja til allt að 20% og svo eru þá 70% húsnæðislán. Neytendasamtökin segja að þessir samningar séu varhugaverðir og óljósir, þar sem ekki sé búið að kanna frá öllum hliðum lögmæti þeirra og hver raunveruleg staða kaupend sé. Breki fór yfir þessi mál hjá okkur í dag.

Við héldum svo áfram að grúska í safni Ríkisútvarpsins með Helgu Láru Þorsteinsdóttur safnstjóra og í dag kom hún með frásögn Sigurðar Helgasonar, tónskálds frá Blaine Washington, sem var tekin var upp árið 1947 þegar hann var nýkomin aftur til Reykjavíkur eftir 57 ára dvöl í vesturheimi, en hann fór frá Íslandi 1890. Stórmerkileg upptaka og frásögn þar sem hann til dæmis talar um framfarir og breytingar sem hafa orðið í Reykjavík og margt fleira.

Lesandi vikunnar í þetta sinn var Auður Þórhallsdóttir barnabókahöfundur. En hún er einmitt nýbúin að gefa út fjórðu bókina um Miðbæjarrottuna. Við spurðum hana aðeins út í hana og svo sagði hún okkur auðvitað frá því hvaða bækur hún hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hana í gegnum tíðina. Auður talaði um eftirfarandi bækur og höfunda:

Einsamræður e. Birtu Ósmann

Snyrtistofan e. Mario Bellatin

Þessir djöfulsins karlar e. Andrev Walden

Móðurást- sólmánuður e. Kristínu Ómarsdóttur

En hvað það var skrýtið e. Pál. J Árdal

Alkemistinn e. Paulo Coelho

Minningarbók e. Vigdísi Grímsdóttur

Tónlist í þættinum í dag:

Skítaveður / Bogomil Font og Greiningadeildin (Bragi Valdimar Skúlason)

Pínu sein / GDRN og Tómas R. Einarsson (GDRN og Tómas R. Einarsson)

Skín við sólu Skagafjörður / Liljukórinn (Sigurður Helgason, texti Matthías Jochumsson)

UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Dánarfregnir.

Yfirlit hádegisfrétta kl. 12 virka daga.

Fólk úr ýmsum áttum flytur stuttar hugleiðingar sem tengjast sama umfjöllunarefni.

Lísabet Guðmundsdóttir fornleifafræðingur talar um þolinmæði.

Íslenskt lag eða tónverk.

Útvarpsfréttir.

Norðaustan hvassviðri eða stormur gengur yfir landið í dag. Víða gæti þurft að loka vegum með stuttum fyrirvara. Allar leiðir til og frá höfuðborgarsvæðinu eru meðal þeirra sem eru á óvissustigi.

Bandaríkjaforseti segist hafa átt í gagnlegum viðræðum við Írana um lok stríðsátaka í Mið-Austurlöndum.

Yfirmaður Norðurherstjórnar Bandaríkjanna telur þörf á aukinni viðveru á Grænlandi. Bandaríkjamenn vilja hernaðaruppbyggingu á að minnsta kosti þremur stöðum.

Atvinnuvegaráðherra segir framlengingu búvörusamninga tryggja stöðugleika - umfangsmikil vinna sé fram undan við endurskoðun á stuðningskerfi við bændur.

Flugstjóri og aðstoðarflugmaður létust í árekstri flugvélar Air Canada og slökkviliðsbíls á Laguardia-flugvelli í New York í nótt. Sjötíu og sex voru um borð í vélinni sem var að koma frá Montreal.

Leiðtogar jafnaðarmanna og Moderaterne brugðust illa við í kappræðum danska ríkisútvarpsins í gærkvöld þegar þeir voru spurðir hvern þeir styddu sem næsta forsætisráðherra. Kosið verður í Danmörku á morgun.

Júlía Kristín Jóhannesdóttir setti Íslandsmet í sextíu metra grindarhlaupi á heimsmeistaramótinu í frjálsíþróttum um helgina, en getur gert enn betur, að mati sérfræðings.

Daglegur þáttur um stór og lítil fréttamál í umsjón Inga Freys Vilhjámssonar og Ingvars Þórs Björnssonar.

Í dag beinum við sjónum okkar að atvinnuleysi hér á landi sem hefur verið nokkuð til umfjöllunar síðustu vikur og mánuði - enda ekki verið meira frá því í faraldrinum - og ef hann er undanskilinn hefur það ekki mælst meira frá 2013. Rætt er við Arnald Sölva Kristjánsson, sérfræðing í vinnumarkaðshagfræði, Ingólf Bender, aðalhagfræðing Samtaka iðnaðarins og Jóhannes Þór Skúlason, framkvæmdastjóra Samtaka ferðaþjónustunnar.

Umsjón: Ingvar Þór Björnsson.

Anna Gyða Sigurgísladóttir ræðir við fólk um einstakar hugmyndir sem mótað hafa skilning okkar á heiminum. Trú, heimspeki og vísindi eru efst á baugi, og kann fortíð og samtíð að vera skeytt saman með hjálp hnýsilegs arkífs ríkisútvarpsins.

„Lífið er nógu þungt og því gott að hlæja vel,“ sagði ein karmelsystra árið 1957 í útvarpsviðtali. Karmelreglan er ein fárra höfuðreglna kaþólskrar trúar sem finnst hér á landi í dag. Á Karmelfjalli forðum hófst búseta einsetumanna sem bjuggu hver í sínum litla helli en komu daglega saman til bæna. Árið 1209 hafði hópurinn komið sér saman um að lifa samkvæmt skipulagðri reglu sem fékk heitið Karmel eftir fjallinu og eru fylgjendur hennar gjarnan kallaðir karmelítar.

Í þættinum er skoðuð saga reglunnar og einsetuhefðin, Maríudýrkun og rík andleg bókmenntahefð sem hefur heillað marga utan veggja klaustranna. Við heyrum gömul og ný viðtöl við systur í Karmelklaustrinu í Hafnarfirði. „Þessar konur sem ævilangt hafa sagt skilið við ættland sitt og aðstandendur og flust til þessa fjarlæga eylands þar sem þær munu dvelja til hinstu stundar inniluktar gráum múrveggjum agaðar við sið löngu liðinna alda og fórna öllu því sem við hinir köllum lífshamingju fyrir trú sína,“ eins og Björn Th. Björnsson orðaði það í þætti sínum fyrir tæpum 70 árum. Teresa af Avíla kemur aftur við sögu í þessum þætti, Jóhannes af Krossi, Edith Stein, Teresa af Lisieux, Íslandsheimsókn Jóhannesar Páls páfa II, vefsíða karmelsystranna og ört vaxandi söfnuður kaþólskra í Asíu og Afríku.

Sígild og samtímatónlist frá ýmsum tímum. Íslenskt og erlent í bland.

Tónlistin í þættinum:

Du wolltest mich nicht deinen Mund küssen lassen, aría úr óperunni Salome eftir Richard Strauss. Dunja Vejzovic, messósópran syngur, Sinfóníuhljómsveit króaska útvarpsins leikur undir stjórn Niksa Bareza. Plata: Dunja Vejzovic in Zagreb (2002).

Hornkonsert nr. 2 (1942) eftir Richard Strauss.

Verkið er í þrem þáttum:

Allegro

Andante

Allegro molto

Stefán Jón Bernharðsson leikur einleik á horn með Sinfóníuhljómsveit Íslands. Stjórnandi er Bernharður Wilkinsson. (Stúdíóupptaka - Hljóðritað í Háskólabíói 16.10.2009).

Þáttur IV-V úr verkinu Spíral (1992) eftir Hauk Tómasson. Tónlistarhópurinn Caput ensemble leikur. Plata: Portrait 1994

II. þáttur, Tempo di minuetto úr Sónötu nr. 8 í G dúr op. 30 nr. 3 eftir Ludwig van Beethoven. Isabelle Faust leikur á fiðlu, Alexander Melnikov leikur á píanó. Plata: Complete sonatas for piano and violin (2009).

Næturljóð (Noktrúrna) nr. 15 í d-moll, H. 59 Söngur án orða eftir John Field. Alice Sara Ott leikur á píanó. Plata: John Field : Complete Nocturnes (2025).

Þáttur um bókmenntir, bæði hér heima og úti í heimi. Hlustendum er fylgt í gegnum lestur athyglisverðra bókmenntaverka og rætt við höfunda, útgefendur og fræðimenn um stefnur, strauma, tákn og tilvísanir.

Umsjón: Jóhannes Ólafsson.

Útlendingurinn er líklega þekktasta verk fransk-alsírska nóbelshöfundarins Albert Camus og hefur í gegnum tíðina verið mikið teygð, túlkuð og kennd. Í grunninn er þetta einföld saga en um leið gríðarlega flókin og margir hafa gert atlögu að því að túlka hvað vakti fyrir Camus með henni. Aðalsöguhetjan sögunnar, sem skrifuð er í fyrstu persónu, er hinn ungi Meursault, sem fréttir af andláti móður sinnar í upphafi bókar. Lesendur fylgjast með líkvökunni og jarðarförinni og síðan hversdagslífi Meursault í Algeirsborg, kynnast nágrönnum hans og ástkonunni Marie. Hversdagsleikanum lýkur þó endanlega þegar Mersault er staddur á strönd um miðbik sögunnar þar sem hann gengur fram á ungan Araba sem liggur á ströndinni og endar á að drepa hann. Í síðari hluta verksins eru atburðir fyrri hlutans endursagðir og túlkaðir af vitnum og lögmönnum í yfirheyrslum og réttarhöldum og að lokum er dauðadómur kveðinn yfir Meursault. Allt þetta er enn í gegnum sjónvarhorn hans og er nokkuð ljóst að þessi undarlega, passíva persóna finnur ekki til eftirsjár. Hann finnur í raun ekki mikið og er holdgervingur hins absúrdíska ástands sem var Camus svo hugleikið. Inn í þetta fléttast líka flókin menningarátök milli nýlenduherranna Frakka og heimamanna, Arabanna í Alsír.

Viðmælendur: Ásdís Rósa Magnúsdóttir og Toby Wikström.

Útvarpsfréttir.

Þáttur fyrir áhugafólk um listir og menningu. Ljósi varpað á það sem efst er á baugi hverju sinni, menningin nær og fjær skoðuð frá ólíkum sjónarhornum og skapandi miðlar settir undir smásjána.

Umsjón: Halla Harðardóttir og Melkorka Ólafsdóttir.

Myndlistarmaðurinn Loji Höskuldsson opnaði sýninguna Nágranna á dögunum í Kaupmannahöfn. Útsaumsverk Loga eru löngu orðin áhugafólki um myndlist hér á landi kunn en hann hefur á síðustu árum einnig haslað sér völl í Danmörku. Listamaðurinn segir aukna viðveru sína í konungsríkinu óneitanlega hafa haft áhrif á myndmál sitt en hann tvinnar hönnunarvörur saman við hversdagslega hluti neyslumenningarinnar í verkum sýningarinnar. Grétar Þór Sigurðsson hittir Loga í Köben í þætti dagsins.

Og í dag tekur til máls nýr pistlahöfundur, Haukur Þorgeirsson, en hann er málfræðingur og rannsóknarprófessor við Árnastofnun. Haukur mun á næstu vikum ferðast með okkur um forna ljóðlist og fara vítt og breitt um hugarheim miðalda. Í sínum fyrsta pistli segir Haukur okkur frá Ragnarsdrápu, elsta kvæðið sem varðveitt er í íslenskum handritum.

Og við ræðum við Gunnlaug Bjarnason um hönnun á bókverkum HKL og vörumerkið Laxness.

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.

Fréttir

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Nokkur vel valin lög

frá Veðurstofu Íslands

Dánarfregnir.

Tónhjólið snýst og snýst og upp koma sögur af tónlist, nýrri og gamalli. Ólíkar stefnur og straumar skjóta upp kolli og líka hljóðfæri, hugtök og túlkunarmöguleikar. Hugað verður að einhverju því sem hæst ber á tónlistarsviðinu í heimi sígildrar tónlistar og djasstónlistar á hverjum tíma.

Í forgrunni í þættinum er strengjaleikur þar sem flytjendur eiga það sameiginlegt að leggja sitt af mörkum til að þenja út hljóðheim hljóðfæranna á sama tíma og þeir standa traustum fótum í hefðinni.

Tónlistin sem hljómar í þættinum er eftir Hildi Guðnadóttur, barokktónskáldið Johann Paul von Westhoff, Keir GoGwilt og Johnny Chang, Judith Hamann og Amy Cimini.

Umsjón hefur Berglind María Tómasdóttir

Verk sem hljóma í þættinum:

Hildur Guðnadóttir, platan Where To From:

Stimm

Erindi

Steps Out Loud

Make Space

Over There

I Hold Close

Melody of Not Knowing

All Along

Fólk fær andlit

Johann Paul von Westhoff - Partíta í d-moll í flutningi Keir GoGwilt, fiðluleikara, af plötunni re: d:

Allemande

Courante

Sarabande

Gigue

Keir Gogwilt og Johnny Chang, fiðluleikarar af plötunni hope lies fallow:

Hope to adjust

Cantigas: Hildegard

Beatific creatures

Judth Hamann, sellóleikari af plötunni Music for Cello and Humming:

Humming Suite, 1.kafli

Amy Cimini, víóluleikari af plötunni See You When I Get There:

Anyone’s Song

Anna Gyða Sigurgísladóttir ræðir við fólk um einstakar hugmyndir sem mótað hafa skilning okkar á heiminum. Trú, heimspeki og vísindi eru efst á baugi, og kann fortíð og samtíð að vera skeytt saman með hjálp hnýsilegs arkífs ríkisútvarpsins.

„Lífið er nógu þungt og því gott að hlæja vel,“ sagði ein karmelsystra árið 1957 í útvarpsviðtali. Karmelreglan er ein fárra höfuðreglna kaþólskrar trúar sem finnst hér á landi í dag. Á Karmelfjalli forðum hófst búseta einsetumanna sem bjuggu hver í sínum litla helli en komu daglega saman til bæna. Árið 1209 hafði hópurinn komið sér saman um að lifa samkvæmt skipulagðri reglu sem fékk heitið Karmel eftir fjallinu og eru fylgjendur hennar gjarnan kallaðir karmelítar.

Í þættinum er skoðuð saga reglunnar og einsetuhefðin, Maríudýrkun og rík andleg bókmenntahefð sem hefur heillað marga utan veggja klaustranna. Við heyrum gömul og ný viðtöl við systur í Karmelklaustrinu í Hafnarfirði. „Þessar konur sem ævilangt hafa sagt skilið við ættland sitt og aðstandendur og flust til þessa fjarlæga eylands þar sem þær munu dvelja til hinstu stundar inniluktar gráum múrveggjum agaðar við sið löngu liðinna alda og fórna öllu því sem við hinir köllum lífshamingju fyrir trú sína,“ eins og Björn Th. Björnsson orðaði það í þætti sínum fyrir tæpum 70 árum. Teresa af Avíla kemur aftur við sögu í þessum þætti, Jóhannes af Krossi, Edith Stein, Teresa af Lisieux, Íslandsheimsókn Jóhannesar Páls páfa II, vefsíða karmelsystranna og ört vaxandi söfnuður kaþólskra í Asíu og Afríku.

Skáldsaga Halldórs Laxness um hinn 18 ára gamla Stein Elliða kom út árið 1927 þegar Halldór var sjálfur 25 ára gamall.

Þessi saga um leit ungs manns að eigin lífsskoðunum þótti marka tímamót í íslenskri bókmenntasögu.

Valdimar Örn Flygenring las söguna fyrir útvarpið árið 1991.

Í 5., 6. og 34. lestri les Bára Lyngdal Magnúsdóttir ásamt Valdimar Erni og í 7. og 8. lestri les Guðrún S. Gísladóttir ásamt Valdimar.

frá Veðurstofu Íslands

Svanhildur Óskarsdóttir les sálmana í hljóðritun frá árinu 1998.

Árið 1944 var tekinn upp sá siður hjá Ríkisútvarpinu að lesa alla Passíusálma Hallgríms Péturssonar á föstunni.

Um litróf mannlífsins. Okkur er ekkert mannlegt óviðkomandi. Alla virka daga milli kl. 11-12 á Rás 1.

netfang: mannlegi@ruv.is

Umsjón: Guðrún Gunnarsdóttir og Gunnar Hansson.

Breki Karlsson formaður Neytendasamtakanna kom í þáttinn í dag og við skoðuðum með honum nýtilkomnar leiðir sem eru í boði í íbúðarkaupum þar sem til dæmis byggingafyrirtæki, verktakar eða fjármálaþjónustur bjóða fólki upp á að leggja t.d. einungis fram 10% af kaupverði, seljandinn, eða annar aðili, leggja til allt að 20% og svo eru þá 70% húsnæðislán. Neytendasamtökin segja að þessir samningar séu varhugaverðir og óljósir, þar sem ekki sé búið að kanna frá öllum hliðum lögmæti þeirra og hver raunveruleg staða kaupend sé. Breki fór yfir þessi mál hjá okkur í dag.

Við héldum svo áfram að grúska í safni Ríkisútvarpsins með Helgu Láru Þorsteinsdóttur safnstjóra og í dag kom hún með frásögn Sigurðar Helgasonar, tónskálds frá Blaine Washington, sem var tekin var upp árið 1947 þegar hann var nýkomin aftur til Reykjavíkur eftir 57 ára dvöl í vesturheimi, en hann fór frá Íslandi 1890. Stórmerkileg upptaka og frásögn þar sem hann til dæmis talar um framfarir og breytingar sem hafa orðið í Reykjavík og margt fleira.

Lesandi vikunnar í þetta sinn var Auður Þórhallsdóttir barnabókahöfundur. En hún er einmitt nýbúin að gefa út fjórðu bókina um Miðbæjarrottuna. Við spurðum hana aðeins út í hana og svo sagði hún okkur auðvitað frá því hvaða bækur hún hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hana í gegnum tíðina. Auður talaði um eftirfarandi bækur og höfunda:

Einsamræður e. Birtu Ósmann

Snyrtistofan e. Mario Bellatin

Þessir djöfulsins karlar e. Andrev Walden

Móðurást- sólmánuður e. Kristínu Ómarsdóttur

En hvað það var skrýtið e. Pál. J Árdal

Alkemistinn e. Paulo Coelho

Minningarbók e. Vigdísi Grímsdóttur

Tónlist í þættinum í dag:

Skítaveður / Bogomil Font og Greiningadeildin (Bragi Valdimar Skúlason)

Pínu sein / GDRN og Tómas R. Einarsson (GDRN og Tómas R. Einarsson)

Skín við sólu Skagafjörður / Liljukórinn (Sigurður Helgason, texti Matthías Jochumsson)

UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Popp og pólitík

Umsjón: Kristján Guðjónsson og Lóa Björk Björnsdóttir.